Głównym zagrożeniem dla trwałości lasów w Polsce są zmiany klimatu, które w konsekwencji powodują susze i deficyt wody w okresie wegetacyjnym, wysokie temperatury, ekstremalne zjawiska pogodowe, zwiększoną podatność na pożary oraz sprzężone z tymi zjawiskami gradacje owadów i choroby lasu. Obserwujemy, że procesy zamierania lasu gwałtownie przybierają na sile. To jest rzeczywiste i kluczowe zagrożenie dla naszych lasów i zarazem największe wyzwanie dla polskiego leśnictwa. Wobec niego, a nie pozbawionych podstaw merytorycznych sporów ideologicznych, należy formułować cele. 

     Skuteczną metodą przeciwdziałania negatywnym skutkom tych zmian jest planowe, aktywne odmładzanie lasów, przyspieszenie ich przebudowy gatunkowej i strukturalnej oraz wykorzystanie zdolności adaptowania się młodych drzew do nowych warunków siedliskowych i klimatycznych. Bierne oczekiwanie na samoistną adaptację lasów przy obecnym tempie zmian klimatu jest w istocie zgodą na ich utratę, a wraz z nimi także wartości przyrodniczych lasów, które są w nich chronione.

     Także bierna ochrona starolasów jako jedno z narzędzi ochrony różnorodności biologicznej jest istotna dla wielu gatunków późnosukcesyjnych i powinna być prowadzona tam, gdzie służy określonemu celowi ochronnemu. Nie może jednak być głównym, a często jedynym celem ochrony przyrody, mierzonym wyłącznie wskaźnikami statystycznymi. Nie jest też właściwym narzędziem do kształtowania lasów o funkcjach społecznych. Starzejące się drzewostany, w wyniku naturalnych procesów zamierania drzew i rozpadu drzewostanów, prędzej czy później staną się zagrożeniem dla korzystających z nich ludzi. Sprzeciwiamy się nadawaniu ochronie biernej charakteru dominującego narzędzia ochrony przyrody bez wystarczających przesłanek i podstaw naukowych. 

     Z niepokojem stwierdzamy, że znaczące obszary leśne wyłączane są z gospodarki leśnej w sposób pozbawiony podstaw naukowych, bez jednolitych kryteriów, długoterminowej strategii oraz bez oceny skutków nie tylko dla gospodarki leśnej, lecz również dla samej przyrody. Rozszerzanie takich obszarów powinno być poprzedzone opracowaniem dokumentów strategicznych, zawierających kryteria tworzenia obszarów chronionych, ich docelową sieć oraz rachunek kosztów i utraconych świadczeń, także ekosystemowych. Od kilku lat domagamy się, aby sprawy te rozstrzygała znowelizowana Polityka Leśna Państwa.

     Uważamy za ważny dialog ze społeczeństwem, jawność danych i wczesne konsultacje planów gospodarczych. Natomiast zdecydowanie sprzeciwiamy się ustanowieniu tak zwanego uspołecznienia nadzoru nad lasami państwowymi, który pozwalałby na głęboką ingerencję w zarządzanie lasami państwowymi, tworząc narzędzia bezzasadnego blokowania lub paraliżowania planowych prac gospodarczych oraz realizacji planu urządzenia lasu przez podmioty niepodlegające żadnej odpowiedzialności prawnej, przyrodniczej ani finansowej za skutki swoich żądań i działań. Partycypacja społeczna musi mieć jasne ramy proceduralne, a jej granicami pozostają prawo i zasada trwałości lasu. 

     Podkreślamy, że część proponowanych obecnie rozwiązań – m.in. w zakresie wyłączenia z użytkowania i czynnej ochrony 20% lasów - stanowi ustrojowe zagrożenie dla organizacji gospodarki leśnej w Polsce, gdyż są sprzeczne z potrzebami polskich lasów wymuszonymi przez zmiany klimatu. Kierunki forsowanych zmian oparte na ideologii zamiast na wiedzy, stanowią zagrożenie nieodwracalnych strat zarówno w gospodarce, jak i w przyrodzie: straty ekonomiczne, niedobór lub okresowy nadmiar drewna w obrocie rynkowym, obniżenie skuteczności czynnej ochrony przyrody oraz zubożenie różnorodności biologicznej.  

     Wyważenie celów przyrodniczych, społecznych i gospodarczych w warunkach szybkich zmian klimatu jest zadaniem kosztownym, rozłożonym na dziesięciolecia i wymagającym wysokich kwalifikacji zawodowych. Zdolność do ich realizacji ma wyłącznie silne, trwałe organizacyjnie, samofinansujące się i profesjonalnie zarządzane Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, dysponujące zapleczem kadrowym, naukowym i wykonawczym, siecią monitoringu oraz zdolnością szybkiej reakcji na dużym obszarze. Osłabianie samodzielności ekonomicznej i jednolitości zarządu lasami publicznymi oznacza w praktyce ograniczenie zdolności państwa do adaptacji lasów do zmian klimatu oraz do realizacji świadczeń, których nie sfinansuje ani nie wykona żaden inny podmiot. 

     Uważamy również, że znaczenie drewna jako surowca odnawialnego o strategicznej roli w gospodarce, ochronie klimatu i rozwoju cywilizacyjnym, powinno być właściwie usytuowane w kierunkach rozwoju państwa. Zrównoważone użytkowanie lasu nie stoi w sprzeczności z ochroną przyrody lecz jest warunkiem wykonalności celów przyrodniczych i społecznych, ponieważ finansuje odnowienia, przebudowę adaptacyjną drzewostanów, ochronę lasu, ochronę przeciwpożarową, retencję wody w ekosystemach leśnych, udostępnianie lasów i edukację. Ochrona przyrody i zakres użytkowania lasów nie mogą być przedmiotem doraźnych działań politycznych i propagandowych, lecz przemyślanych, długofalowych zadań państwa. 

     Polskie lasy przetrwały wojny, rabunkowe użytkowanie zaborców i klęski żywiołowe dzięki wiedzy i etyce zawodowej polskich leśników. Wierzymy, że przetrwają także obecne zmiany klimatu pod warunkiem, że decyzje o ich przyszłości będą podejmowane na podstawie wiedzy, a nie ideologii, w procesie ewolucyjnego doskonalenia.  
 

 Polskie Towarzystwo Leśne
 

Pobierz Apel Świętokrzyski
Pobierz Pismo Przewodnie